محراب مسجد

تاریخ خبر: 1393/12/19

محراب مسجد

 

 

 

 

محراب از نظر لغوي

محراب از حرب ، بروزن مفعال ، اسم آلت است مانند مفتاح ومقلاد براي مبالغه مسجد وجاي نماز را محراب مي خوانند كه آن جايگاه كار زار شيطان است محراب مكان ترسناكي است همانند لانه و پناهگاه شير ومحراب ، لانه شير است .1)

برخي گفته اند محراب را به اين خاطر محراب مي گويند كه درآن جا محاربه وجنگ شيطان وهواي نفس باعقل است ونيز چون آدمي بايد در چنان جاي خود را ازشغلهاي دنيوي وتفرقه خواطر دور سازدلذا به آن محراب مي گويند .(2) پس محراب يعني جنگ گاه و به معني مرد بسيار جنگاور و دلير به صورت مبالغه نيز به كار رفته است . محرابي بالكسر فارسي : نوعي ازشمشيربه معني مسجد نيز آمده است .1) برخي ديگر گفته اند اصل در معناي آن «محراب البيت » يعني مجلس آن بوده ، پس به مناسبت ، به صدر مسجد هم«محراب »گفته اند . بعضي ديگر عكس آن را اظهار داشته وگفته اند « محراب » به اصل محراب مسجد يعني صدر آن را گفته اند ، به نظر مي رسد اين معني صحيح تر باشد .2) محراب صدرخانه و شريفترين مكان خانه است ، جمعش محاريب و نيز به معني اتاق است و « ضاح اليمين » مي گويد.3)

ربه محراب اذجئتها                                      لم ادن حتي إرتقي سلماً

صاحب غرفه اي كه چون نزد او روم،نزديك او نتوانم شدمگر از نردبان بالا روم.

محراب،قبله و محراب مسجد نيز صدر آن و بهتريمن محل آن است و محرابهاي بني اسرائيل مسجدهايشان مي باشدكه در آن مي نشينند اصمعي مي گويد:

عرب ، قصر را محراب مي نامد براي شرف آن ، اعشي سروده است

آودميه صور محرابها                                         اودره شيفت الي تاجر

منظور از محراب در اين بيت «كاخ » است .4)

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1) فرهنگ آنند راج در3869                             2) علامة طباطبائي تفسير الميزان 3/0175
3) لسان العرب ، ذيل كلمة محراب                      4) همان

 

« محراب » مكاني است كه مخصوص عبادت باشدچه از مسجد وچه از خانه

«2ـ محراب در قرآن و تفاسير: »

در قرآن مجيد چهار مورد كلمة محراب به معني منزلگاه وصومعه آمده است ويك مورد به صورت محاريب آمده است در سورة آل عمران آية شريفة37 ، كلمة محراب به معني منزلگا ه وصومعه آمده است .

«3ـ معماري محراب» ساختمان  محراب نيز مثل ساير بناها داراي يك شكل ابتدايي بوده است وتكامل يافته است .

اما در مورد شكل و انگيزه ساختن ، محراب نيز مانند زمان ساختن آن اختلاف وجود دارد . نويسنده كتاب «معماري اسلامي» دربارة هدف از ايجاد محراب در مسجد مي نويسد : به عقيدة ما محراب داراي مفهوم نمادي بسيارناب وژرفي است اما اين بدعت از نظر فتهاي مدينه جز به عنوان نمادي از حضرت پيامبر(ع) در اين نقطه از خانه او قابل توجه نبوده ، بنابر اين محراب فقط نمايانگر حضور پيامبر وشخص او بود ونشانگر يك صدر كوچك كه جهت تأيين وبزرگداشت جاي استقرار از خلفا يا ائمه ساخته شده باشد  محراب مقام منزلت رفيع داشت وهرگز با صدر تالارهاي تشريفات قابل قياس نبود » شكل محراب براي امام ايجاد احترام نمي كردبلكه بر عكس اين محراب بود كه به سبب ركوع و سجدهاي امام در آن ، عزت و افتخار مي يافت . به همين روي محراب در همة جا مطابق نمونه اي كه درمدينه پديد آمد به شكل تبديل شد كه نشانگر حضور شخص پيامبر(ع) در اقامتش بود شكلي كه مبين معناي تزئينات كاملاً استثنايي محراب ، نه تنها درمسجد جمعه يا محل حضور خلق وائمه جماعت بلكه در همة مساجد بود»1)

اگرهدف ازايجاد محراب ، نشان دادن جاي قرار گرفتن پيامبر  وحضور ايشان در خانه اش دانسته شود ، تا باقي بماند ، شايداگر معمار در كشيدن شكل انسان مجاز بود ، مي توانست به همان گونه كه شامل حضرت مسيح را زينت بخش كليسا مي كنند ، تمثالي  نيز از پيامبر تهيه كند.در هنر يوناني، هلني و روحي و بيزانسي پيكرة مورد احترام را معمولاً درجلو يك فرورفتگي ديوار تا قديس يا تاقچه»كه حالت قالب يازمينه راايفا مي كردقرارمي دادند ، وهرگاه پيكره عظيم بود ، فرو رفتگي

به غرفه هاي بزرگ تبديل مي شدو معمولاً اين فرو رفتگي متناسب با پيكره بود.

برخي مي گويند تاقچه يا فرو رفتگي در ديوار كه بدان محراب گفته مي شود بي چون و چرا از پديده هاي هنر مقدس اسلامي است و در عمل ازعوامل عادي آداب ديني شده است.

در مسجد النبي مدينه بنابر بعضي اسناد  گويا يك نشاني ساده نمودار ساختن قبله وجود داشته است كه عبارت بود صفحه اي از سنگ كه جايگاه ايستادن پيامبر اكرم(ص)را به نماز جماعت نشان مي داد.

بدين ترتيب محراب در مساجدنه تنهات در محور بنا،بلكه در مسيـري عرفاني قـرار دارد كــه مستقيماً به مكه من